AYM Süresiz Nafakanın İptali Kararı: Süresiz Nafaka Kalktı mı, Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?
Türk aile hukuku uygulamasında ve kamuoyunda uzun yıllardır süregelen en hararetli tartışmalardan biri olan süresiz nafaka uygulamasında beklenen tarihi yargısal gelişme yaşandı. Kamuoyunda “ömür boyu nafaka kalktı mı”, “nafaka kalkıyor mu” ve “yeni nafaka düzenlemesi ne zaman yürürlüğe girecek” sorularıyla tartışılan Türk Medenî Kanunu’nun 175. maddesindeki yoksulluk nafakası kuralı hakkında Anayasa Mahkemesi emsal bir karara imza attı[cite: 5]. Kaya Avukatlık ve Hukuki Danışmanlık olarak Aile Mahkemelerinde yürüttüğümüz boşanma davaları ve nafaka uyarlaması süreçleri kapsamında; Anayasa Mahkemesi’nin iptal ilamının hukuki boyutunu, gerekçesini ve boşanma davalarına etkisini Türk mevzuatı ışığında tüm yönleriyle ele aldık.
1. AYM Süresiz Nafaka Kararı ve Resmî Gazete İlanı
Arama motorlarında aym süresiz nafaka, anayasa mahkemesi süresiz nafaka ve süresiz nafaka aym terimleriyle araştırılan iptal ilamının resmî künye bilgileri şu şekildedir:
2. TMK 175 Yoksulluk Nafakası Nedir ve Türk Hukukundaki Tarihçesi
Türk medeni hukukunda süresiz nafaka nedir sorusu ele alınırken mevzuatın tarihsel gelişimi incelenmelidir. 1926 tarihli 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenisi’nin 144. maddesinde boşanma sonrası yoksulluk nafakası azami 1 yıllık süre ile sınırlandırılmıştı[cite: 5]. Ancak 04.05.1988 tarihli ve 3444 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle 1 yıllık süre sınırı kaldırılmış, eşlerin süresiz nafaka talep edebilmesinin önü açılmıştır[cite: 5].
01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu‘nun 175. maddesinde bu ilke aynen muhafaza edilmiştir[cite: 5]. Kanunun ilgili fıkrası şu şekildedir[cite: 5]:
“Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir[cite: 5]. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz[cite: 5].”
Ayrıca TMK m. 158/2 gereğince evlenmenin butlanına karar verilmesi halinde de yoksulluk nafakası hükümleri kıyasen uygulanmaktadır[cite: 5]. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihatlarında (örneğin E.1998/2-656, K.1998/688 ve E.2022/2-1268, K.2023/1189) yoksulluk kavramı; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür ve eğitim gibi bireyin maddi varlığını sürdürmesi için gerekli temel harcamaları karşılayacak geliri bulunmayan kişilerin durumu olarak tanımlanmıştır[cite: 5]. Kanundaki “süresiz olarak” ibaresi, yargı uygulamasında emredici bir kural gibi algılanmış ve Aile Mahkemelerinin somut olayın niteliğine göre süreli nafakaya hükmetme imkânı kısıtlanmıştır[cite: 5].
3. Anayasa Mahkemesi’nin İptal Gerekçesi: Neden Anayasa’ya Aykırı Bulundu?
Anayasa Mahkemesi, 17.05.2012 tarihli kararında (E.2011/136, K.2012/72) aynı kuralı Anayasa’nın 2. maddesi (sosyal hukuk devleti) kapsamında denetlemiş ve kuralın süresiz nafaka verilmesini her koşulda mutlak kılmadığı, ahlaki ve sosyal dayanışmaya dayandığı gerekçesiyle iptal istemini reddetmişti[cite: 5]. Ancak 2026 yılındaki bu güncel kararında Anayasa Mahkemesi içtihadını değiştirmiştir[cite: 5].
Anayasa Mahkemesi, kuralı Anayasa’nın 2. (Hukuk Devleti ve Belirlilik İlkesi), 5. (Devletin Temel Amaç ve Görevleri) ve 17. (Kişinin Maddi ve Manevi Varlığını Koruma ve Geliştirme Hakkı) maddelerine aykırı bulmuştur[cite: 5]. Kararın gerekçesinde öne çıkan temel anayasal tespitler şunlardır[cite: 5]:
- Belirlilik ve Hukuki Güvenlik İhlali (Anayasa m. 2): Kanun metni lafzen hâkime süreli nafaka takdir yetkisi tanısa da, yerleşik yargı uygulamasında kuralın emredici yorumlandığı ve istisnasız süresiz uygulandığı görülmüştür[cite: 5]. Yasal çerçevenin bireylerin geleceğini öngörebileceği belirlilik ve açıklıkta olmaması hukuk devleti ilkesine aykırı bulunmuştur[cite: 5].
- Devletin Pozitif Yükümlülüğü ve Orantısız Külfet (Anayasa m. 5 ve 17): Devlet, yoksulluğa düşen tarafı korumakla yükümlü olduğu gibi, nafaka borçlusunun da maddi ve manevi varlığını korumak zorundadır[cite: 5]. Evliliğin sona ermesinden sonra nafaka borçlusunun hiçbir kusuru bulunmasa dahi ömür boyu bu mali yükümlülük altında bırakılması, kişilerin yeniden aile kurma, mülk edinme ve ekonomik geleceğini planlama haklarını zedelemektedir[cite: 5].
- Ölçülülük ve Menfaat Dengesi: Dayanışma ilkesi çerçevesinde boşanma sonrası mali katkı sağlanması meşru olmakla birlikte, evliliğin süresi, eşlerin yaşı, çocuk durumu ve çalışma kapasitesi gözetilmeden kategorik olarak ömür boyu yükümlülük getirilmesi anayasal dengeyi bozmaktadır[cite: 5].
4. Karşılaştırmalı Hukukta Nafaka Sistemleri: Avrupa Ülkeleri Örnekleri
Anayasa Mahkemesi kararının 6 ila 9. paragraflarında, yabancı hukuk sistemlerindeki yoksulluk nafakası uygulamalarına ayrıntılı şekilde değinilmiştir[cite: 5]:
| Ülke | Benimsenen Hukuki Model | Temel Süre ve Sınır Kriterleri |
|---|---|---|
| Hollanda Hukuku | Süreli Nafaka Modeli | Mahkeme aksini kararlaştırmadıkça kural olarak evlilik süresinin yarısı kadar ve en fazla 5 yıl uygulanır; 15 yılı aşan evliliklerde kademeli süreler öngörülür[cite: 5]. |
| Belçika Hukuku | Evlilik Süresiyle Sınırlı Model | Nafaka süresi kural olarak evlilik süresini aşamaz; alacaklının haklı ihtiyacının sürmesi halinde istisnai olarak uzatılabilir[cite: 5]. |
| Fransa Hukuku | Toptan Tazminat Esası | Nafaka esas itibarıyla toplu ödeme (tazminat iradı) şeklinde kararlaştırılır; ömür boyu periyodik ödeme çok istisnai şartlara bağlıdır[cite: 5]. |
| Almanya & İsviçre | Öz Yeterlilik ve Hâkim Takdiri | Eşlerin boşanma sonrası kendi geçimlerini sağlamaları asıldır; süre kanunda kesin bir sınırla çizilmez, somut olayın şartlarına ve yaşa göre takdir edilir[cite: 5]. |
5. Anayasa Mahkemesi Üyelerinin Karşıoy ve Farklı Gerekçeleri
Anayasa Mahkemesi’nin bu tarihi iptal hükmü oybirliğiyle değil, oyçokluğuyla kabul edilmiştir[cite: 5]. Kararda yer alan muhalefet şerhleri ve farklı gerekçe şu şekildedir[cite: 5]:
- Karşıoy Gerekçesi (Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTEŞ, Kenan YAŞAR): Üyeler; yoksulluk nafakasının bir ceza veya ödül değil, ihtiyaç temelli sosyal bir koruma aracı olduğunu vurgulamışlardır[cite: 5]. Türkiye’de kadınların işgücüne katılım oranının düşüklüğü, ev içi ücretsiz emek ve CEDAW Sözleşmesi hükümleri uyarınca nafakanın fiili eşitliği sağladığını savunmuşlardır[cite: 5]. TMK m. 176 uyarınca durum değiştiğinde nafakanın kaldırılabildiğini belirterek kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı yönünde oy kullanmışlardır[cite: 5].
- Farklı Gerekçe (Yıldız SEFERİNOĞLU): Kuralın iptali sonucuna katılmakla birlikte, iptalin hakların dengelenmesinden önce doğrudan Anayasa’nın 2. maddesindeki Belirlilik İlkesi’ne dayandırılması gerektiğini ifade etmiştir[cite: 5]. Kanun metninin hâkime süre takdiri vermesine rağmen Yargıtay’ın katı içtihadı nedeniyle belirsizlik doğduğunu, dolayısıyla kuralın belirlilik taşımadığı için iptal edilmesi gerektiğini belirtmiştir[cite: 5].
6. Yeni Nafaka Yasası Ne Zaman Yürürlüğe Girecek? (30 Haziran 2027)
Vatandaşların arama motorlarında en çok sorguladığı yeni nafaka yasası ne zaman yürürlüğe girecek, süresiz nafaka ne zaman kalkacak ve nafaka ne zaman kalkacak sorularının kanuni takvimi Anayasa Mahkemesi kararında netleştirilmiştir[cite: 5]:
Buna göre iptal kararı 30 Haziran 2027 tarihinde resmen yürürlüğe girecektir[cite: 5]. Bu 9 aylık erteleme sürecinde yasama organının (TBMM), ortaya çıkabilecek hukuki boşluğu gidermeye yönelik yeni bir yasal düzenleme yapması gündeme gelecektir.
7. Mevcut Nafaka Ödeyenler Ne Yapacak? Geçmiş Nafaka Kararları Düşer mi?
Toplumda en çok merak edilen nafaka kalktımı, süresiz nafaka kalktı mı ve boşanmada nafaka kalktımı sorularının halihazırda derdest olan ve kesinleşmiş nafaka dosyalarına etkisi şöyledir:
- Mevcut Nafakalar Otomatik Olarak Kesilmez: Anayasa’nın 153. maddesinin 5. fıkrası uyarınca “Anayasa Mahkemesi iptal kararları geriye yürümez.” Dolayısıyla geçmişte mahkemelerce hükmedilmiş ve kesinleşmiş süresiz nafaka kararları kendiliğinden sona ermez.
- 30 Haziran 2027’ye Kadar Mevcut Kanun Uygulanır: 9 aylık erteleme süresince TMK m. 175 yürürlüktedir. Aile Mahkemeleri derdest boşanma davalarında nafaka kararı verirken mevcut mevzuat hükümlerini uygulamaya devam edecektir.
- Olası İntikal Hükümleri: TBMM tarafından hazırlanacak yeni yasal düzenlemede geçmişte yıllardır nafaka ödeyen borçlular için bir intikal (geçiş) maddesi düzenlenirse, bu kanun yürürlüğe girdiğinde borçlular Aile Mahkemelerine başvurarak nafakanın süreye bağlanmasını veya kaldırılmasını talep edebilecektir.
8. Çocuğa Nafaka Kalkıyor mu? İştirak ve Yardım Nafakası Ayrımı
Arama motorlarında endişeyle araştırılan cocuga nafaka kalkıyor mu sorusuna Türk Medenî Kanunu çerçevesinde net bir açıklık getirilmelidir: HAYIR, ÇOCUK NAFAKASI KALKMIYOR.
Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı yalnızca TMK m. 175 kapsamındaki yoksulluk nafakasına ilişkindir[cite: 5]. Boşanma davalarında velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin müşterek çocukların bakım, beslenme, barınma ve eğitim giderleri için ödediği iştirak nafakası (TMK m. 182) bu iptal kararının tamamen dışındadır. İştirak nafakası çocuk 18 yaşını doldurana kadar devam eder. Çocuğun reşit olması ve üniversite eğitimini sürdürmesi halinde ise TMK m. 364 uyarınca yardım nafakası hükümleri işletilmeye devam edecektir.
9. Yeni Nafaka Düzenlemesinde Hangi Kriterler Belirlenebilir?
Anayasa Mahkemesi’nin iptal ilamında yer alan gerekçeler, TBMM tarafından hazırlanacak olası yeni yasal düzenlemenin hangi anayasal kıstaslara dayanması gerektiğini ortaya koymaktadır[cite: 5]. Yeni modelde şu unsurların değerlendirilmesi beklenmektedir[cite: 5]:
- Evlilik Süresi: Çok kısa süren evlilikler ile onlarca yıl devam etmiş evliliklerin birbirinden ayrılması[cite: 5],
- Tarafların Yaşı ve Sağlık Durumu: İleri yaştaki veya kronik sağlık sorunları/engellilik hali sebebiyle çalışamayacak durumda olan eşlerin mağdur edilmemesi[cite: 5],
- İş Gücüne Katılım Kapasitesi: Eşin mesleki eğitimi, yeniden çalışma hayatına katılabilme ve kendi geçimini bağımsız sağlayabilme imkânı[cite: 5],
- Hâkime Süre Takdir Yetkisi: Hâkime her somut olayın kendi özelliklerini değerlendirerek nafakanın süreli mi yoksa haklı hallerde süresiz mi olacağını belirleme yetkisi tanınması[cite: 5],
- Toptan Tazminat Alternatifi: Periyodik irat ödemesi yerine şartları varsa toplu tazminat modellerinin teşvik edilmesi[cite: 5].
10. TMK 176 Uyarınca Nafakanın Kaldırılması ve Azaltılması Davaları
Yeni yasal düzenleme yürürlüğe girinceye kadar nafaka borçlularının başvurabileceği yasal haklar TMK m. 176 ile güvence altındadır[cite: 5]. Yoksulluk nafakası şu hallerde kaldırılır veya azaltılır[cite: 5]:
- Kendiliğinden Kalkma Halleri (TMK 176/3): Nafaka alacaklısının resmi olarak yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde nafaka kendiliğinden sona erer[cite: 5].
- Mahkeme Kararıyla Kaldırılma Halleri: Nafaka alacaklısının evlilik olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun tamamen ortadan kalkması (düzenli ve yeterli gelire kavuşması) veya haysiyetsiz hayat sürmesi durumlarında Aile Mahkemesi’nde dava açılarak nafaka tamamen kaldırılır[cite: 5].
- Nafakanın Azaltılması (TMK 176/4): Borçlunun işsiz kalması, gelirinin azalması, yeniden evlenip çocuk sahibi olması veya sağlık sorunları yaşaması halinde nafakanın indirilmesi davası açılabilir[cite: 5].
11. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. AYM kararıyla süresiz nafaka tamamen kalktı mı?
Anayasa Mahkemesi (E.2025/156, K.2026/131), TMK m. 175/1’de yer alan “…süresiz olarak…” ibaresini iptal etmiştir[cite: 5]. Bu karar nafaka kurumunun tamamen kaldırıldığı anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesi, nafakanın somut olayın şartları değerlendirilmeden mutlak ve değişmez biçimde süresiz bağlanmasının orantısız külfet yarattığını tespit etmiş; yeni yasal çerçevenin belirlenmesini Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne bırakmıştır[cite: 5].
2. AYM süresiz nafaka iptal kararı ne zaman yürürlüğe girecek?
Karar, 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır[cite: 5]. Anayasa’nın 153. maddesi gereğince doğabilecek hukuki boşluğun önlenmesi amacıyla iptal hükmü Resmî Gazete yayımından 9 ay sonra, yani 30 Haziran 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir[cite: 5].
3. Halen nafaka ödeyenlerin nafakası otomatik olarak sona erecek mi?
Hayır. Anayasa Mahkemesi kararları geriye yürümez (Anayasa m. 153/5). Kesinleşmiş mahkeme ilamları geçerliliğini korur. Ancak tarafların mali durumunda esaslı değişiklik varsa TMK m. 176 uyarınca Aile Mahkemelerinde nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açılması mümkündür[cite: 5].
4. Çocuk nafakası (iştirak nafakası) bu karardan etkilendi mi?
Hayır. İptal kararı yalnızca boşanan eşe bağlanan TMK m. 175 kapsamındaki yoksulluk nafakasına ilişkindir[cite: 5]. Müşterek çocukların bakımı ve eğitimi için ödenen iştirak nafakası (TMK m. 182) bu kararın kapsamı dışındadır ve çocuk ergin olana dek devam eder.
Nafaka Davaları ve Hukuki Danışmanlık
Anayasa Mahkemesi iptal kararı sonrası nafaka durumunuzun değerlendirilmesi, nafakanın kaldırılması veya azaltılması davalarınız için profesyonel hukuki destek alabilirsiniz.